Rituelen: Wat zijn dat?

In 2023 volgde ik de opleiding tot Ritueel Begeleider.
Toen ik aan deze opleiding begon, had ik geen idee wat me te wachten stond. Ik wist niet precies wat rituelen waren en had er alleen maar religieuze en spirituele beelden bij.

Zouden we op blote voeten, rond een kampvuur in het bos moeten gaan dansen? Moest ik nu mijn huis en mijzelf reinigen met salie en wierook? Was het de bedoeling dat ik vanaf nu voor alles en iedereen een kaarsje aan zou steken?
Niets was minder waar…

Mijn beeld van wat rituelen zijn, klopte niet.
Het is niets zweverigs, óf in ieder geval dat hoeft het niet te zijn.
Ook heeft het niet altijd iets te maken met geloofsovertuigingen of spiritualiteit.
En het hoeft al helemaal niet altijd in de natuur, op blote voeten plaats te vinden.

Wat het wel is, vertel ik je graag in dit blog.

Volgens de Van Dale is een ritueel een godsdienstig gebruik.
Als je het aan mij vraagt is dit geen toereikende definitie van het woord ritueel, want rituelen hebben lang niet altijd een godsdienstige insteek.
Wat mij betreft is daarom de volgende omschrijving meer passend:

“Rituelen zijn betekenisvolle handelingen die met aandacht uitgevoerd worden,
samenhangend met een bepaald moment of gebeurtenis.”

Het gaat dus om een handeling of een serie handelingen die uitgevoerd worden.
En dan heb ik het natuurlijk niet zomaar over de normale, alledaagse handelingen zoals je schoenen aandoen en je kopje koffie drinken. Het gaat om handelingen die voor jou en / of de mensen om je heen een speciale betekenis hebben.

Een voorbeeld van een betekenisvolle handeling is het aansteken van een kaarsje bij een foto. Deze handeling kan voor iedereen iets anders betekenen. Maar meestal probeert men op deze manier op een diepere laag verbinding te maken met de persoon op de foto of stil te staan bij de emoties, gevoelens en gedachten van dat moment.

Wanneer je een ritueel met aandacht uitvoert, sta je onder andere stil bij wat de handeling specifiek voor jou betekent.
Je voert de handeling niet klakkeloos uit, maar hebt aandacht voor dat waar je mee bezig bent. Ook maak je er bewust tijd voor vrij, en laat andere dingen even voor wat ze zijn.

Persoonlijke rituelen komen altijd tot stand vanuit een bepaalde gebeurtenis, een overgangsmoment, in het leven.
Zo’n moment vindt niet alleen plaats bij een overlijden, maar ook bij een huwelijk, geboorte, pensionering, het krijgen of overwinnen van een ziekte, een verhuizing, het behalen van diploma of het afronden van een persoonlijke ontwikkel stap. Vaak is er dan sprake van een leven vóór en een leven ná dit moment of deze gebeurtenis.

Sommige rituelen vinden alleen plaats tijdens zo’n overgangsmoment, zoals het uitspreken van de huwelijksgeloften.
Andere keren ontstaat er een ritueel dat jaarlijks of misschien wel dagelijks terugkomt, zoals het schrijven van een brief aan je kind op zijn of haar verjaardag óf het opschrijven van je intentie van de dag.

Een ritueel voegt iets toe aan een bepaald moment, omdat het een bijzondere en vaak persoonlijke betekenis geeft aan dat moment.

Soms is het moeilijk om emoties of gevoelens onder woorden te brengen. Dan kan een ritueel helpen om stil te staan bij deze gevoelens.
Doordat je bij een ritueel door symboliek en beelden jouw binnenwereld aan de buitenwereld kunt tonen, kun je anderen meenemen in jouw zienswijze, gevoel en emotie. Hier zijn niet perse woorden bij nodig, rituelen raken je in je hart en zorgen voor een verbinding op een dieper niveau.

Kleine, persoonlijke, terugkerende rituelen kunnen houvast bieden in onrustige tijden, ze zorgen voor zingeving en ze geven je tevens de kans om met rust en aandacht bij impactvolle momenten stil te staan.

Inmiddels ben ik er achter gekomen dat ons leven vol zit met rituelen. Variërend van het proosten met champagne bij de jaarwisseling, tot het eten van gebak bij een verjaardag. Het zoeken van paaseitjes met Pasen en de 2 minuten stilte op 4 mei. Deze rituelen zijn algemeen bekend, en maken onderdeel uit van onze tradities.

Daarnaast maak ik persoonlijk ook al lange tijd gebruik van persoonlijke rituelen, zonder dat ik daar erg in had.
In dit blog, deel ik graag een paar van die persoonlijke rituelen:

Wanneer ik aan mijn bureau ga zitten om te werken, neem ik eerst een moment om stil te staan bij mijn gevoelens en intenties voor die dag. Het helpt me om met aandacht een kaarsje aan te steken, een edelsteen uit te zoeken of een kaartje te trekken.
Ik stel me dan open voor dat wat de handeling me zeggen wil. Een kaarsje aansteken schijnt licht op verborgen kansen en nieuwe ideeën. De edelsteen die ik intuïtief kies, geeft me inzicht in mijn behoeftes en eventueel mijn valkuilen van dat moment. En het kaartje dat ik trek geeft me vaak een boodschap mee voor die (werk)dag.

Dit ritueel is jaren geleden ontstaan. Ik rende in mijn leven van hot naar her en probeerde te veel ballen tegelijk in de lucht te houden. Stilstaan bij dát wat er op dat moment was, was er niet bij. Ik was altijd bezig met de dingen die geweest waren en de dingen die nog komen gingen. Totdat ik tijdens een gesprek met mijn coach merkte dat het goed voor me was om ook eens stil te staan bij wat er op dit moment gaande is en hoe ik me daarbij voel.

Juist wanneer ik bezig ben met mijn vak van ritueel begeleider, is het belangrijk om me af te stemmen op wat er nu is. Bij mezelf, maar ook bij de ander. Bovenstaande handelingen zorgen ervoor dat ik daarbij stil sta en dat ik met de juiste energie en focus aan het werk kan.

Zoals jullie al eerder hebben kunnen lezen, heb ik in 2015 een miskraam gehad. Vlak na deze miskraam droeg ik een klein beige beertje bij me. Dit beertje is voor mij symbool gaan staan voor het kindje dat ik toen verloren ben, we noemden hem Wollux.

Op de momenten dat ik me écht even verbonden wil voelen met dat kindje, pak ik dit beertje er weer bij. Ik knuffel het, ik praat ertegen. Ik spreek mijn dromen, angsten en verlangens uit.
Het beertje geeft me het gevoel van steun, warmte en nabijheid. Het zorgt er natuurlijk niet voor dat Wollux alsnog in ons leven komt, maar het zorgt er wel voor dat hij een plekje in mijn hart behoudt.

Soms heb je van die momenten dat je het gewoon even niet meer weet.
Je loopt vast of je zit met jezelf in de knoop en je weet gewoon even niet meer wat te doen.
Op die momenten ga ik wandelen. Niet zomaar ergens naartoe wandelen. Nee, ik wandel dan altijd dezelfde route langs het Duits Lijntje.

Ooit schreef ik een gedicht over deze wandelingen:

Vogels fluiten me toe 
Koeien in de wei.
Lopend over het begroeide pad
Prikken de doornen soms in mij.

Genieten van de wolken
Die vervormen in de lucht.
Probeer ik te vermijden,
Dat ik weer in mijn gedachten vlucht.

Niet denken aan wat nog moet,
Of wat nog komen gaat.
Genieten van wat ik nu hoor en zie,
Dat is de manier waarop ik mijn gedachten verlaat.

Mijn gevoel komt dan naar boven,
Soms weet ik niet wat het bedoelt.
Maar het goede nieuws is zeker,
Dat IK dat gevoel heb gevoeld.

Dit gedicht beschrijft precies wat zo’n wandeling langs het lijntje voor mij betekent. Omringt door de mooie natuur, kom ik tot rust. Het geeft me houvast en het brengt me terug naar wat er nú is. Na zo’n wandeling voelen de zwaardere dagen vaak veel lichter en dat geeft de kracht om door te gaan.

Mocht je het leuk vinden om één van jouw persoonlijke rituelen met mij te delen, stuur me vooral een berichtje. Dat vind ik leuk!

In mijn volgende blog neem ik jullie ter inspiratie mee in een aantal rituelen die je zou kunnen inzetten tijdens een afscheidsceremonie.