Voorbeelden van persoonlijke afscheidsrituelen

In mijn vorige blog vertelde ik wat rituelen zijn en benoemde ik enkele van mijn persoonlijke rituelen.
In dit blog neem ik jullie ter inspiratie mee in een aantal voorbeelden van persoonlijke afscheidsrituelen.

Soms is het tijdens een afscheidsceremonie fijn om nog voor een laatste keer iets te kunnen doen voor de overledene. Door een fysieke handeling uit te voeren, uit je je verdriet en / of liefde op een tastbare manier. Het is niet alleen heel betekenisvol voor diegene die deelnemen aan het ritueel; het ritueel raakt ook alle andere aanwezigen. Vaak ontstaat daardoor een gevoel van verbondenheid met de overledene én met elkaar.

Persoonlijke rituelen ontstaan spontaan.
Al pratende over de overledene komen er kwaliteiten, gebruiken, levensovertuigingen, hobby’s en nog veel meer elementen uit het leven van de overledene ter sprake.

Soms past het om één van deze elementen tijdens de afscheidsceremonie in een ritueel terug te laten komen. Ik deel hier graag enkele voorbeelden van persoonlijke afscheidsrituelen ter inspiratie.

Twee kleinkinderen wilden graag nog één keer iets speciaals doen voor hun oma. Zij herinnerden zich nog goed dat oma, toen zij klein waren, graag mooie kinderboeken voorlas.
Oma zat in de grote stoel vlak bij de kachel. De twee kinderen kropen samen bij haar op schoot. Het paste precies.
Het ene kind op de ene knie, het andere kind op de andere knie en het boek er tussenin, zodat iedereen het goed kon zien. Veilig en warm bij oma op schoot voelden de kinderen zich geliefd en geborgen.
De boeken waren soms wat spannend, maar oma verzekerde de kinderen er altijd van dat het uiteindelijk allemaal goed kwam.

Ook toen de kinderen groter werden, verzekerde oma hen bij tegenslagen van een goede afloop. Ze zei vaak dat tegenslagen je helpen om door te zetten en om iets te leren van het leven.
Die levensles namen de kleinkinderen ook nu, in hun late tienerjaren, met zich mee.

Om oma te eren en stil te staan bij de levensles die zij van haar hebben meegekregen, wilden zij een deel van hun favoriete sprookje voorlezen. Natuurlijk sloten zij af met de zin: “en zij leefden nog lang en gelukkig.”
Want ook al wisten ze dat oma niet meer fysiek bij hen was, bij tegenslagen zouden ze nog vaak aan haar denken. Want, zoals oma altijd zei: “uiteindelijk komt alles goed en je hebt weer een kans gehad om een mooie, soms pijnlijke, levensles te leren.”

Jarenlang ging de familie op vakantie naar Oostenrijk. Niet in de winter, want skiën konden ze geen een van allen. Maar ze maakten in de zomer lange wandelingen over kronkelige bergpaadjes. Alle 4 hadden ze een wandelstok in hun hand, met van die schildjes erop. Alle 4 hadden ze hun wandelsokken hoog opgetrokken. En bij alle 4 prijkten er een paar spierwitte benen onder de korte broeken.

Op het moment dat ze bij het huisje vertrokken hadden ze één volle rugzak én één lege rugzak bij zich. De volle rugzak zat vol met broodjes, drinken en natuurlijk wat lekkers. Deze rugzak werd gedurende de dag, bij elke tussenstop, een klein beetje leger.
Daarentegen werd de lege rugzak gedurende de dag steeds wat voller. Bij ieder waterstroompje werd er naar de mooiste steentjes gezocht. Het ene steentje glinsterde zo mooi en moest daarom meer naar huis. Het andere steentje had zo’n mooie kleur en weer een ander steentje had zo’n mooie vorm.

Natuurlijk kon zoonlief het ook niet laten om bij de diverse stroompjes een dammetje te bouwen. Allerlei soorten stenen werden gezocht en zo opgestapeld dat het water niet verder kon stromen. Heel soms lukte het om de dam waterdicht te krijgen, maar meestal zocht het water wel een andere weg. Toch kon dat de pret niet drukken.

Bij het afscheid van deze zoon besloot de familie deze herinnering te delen. Zij vertelden vol liefde over hoe hij in de familie de rots in de branding was, waar je altijd met je verhaal bij terecht kon. Dat hij met zijn opmerkingen keihard uit de hoek kon komen. En dat hij steengoede grappen uithaalde, zoals die ene keer dat hij zijn tante liet schrikken met een nep muis, waardoor zij in no-time boven op de tafel stond te gillen tijdens een familiefeestje.

Vooraf hadden zij alle genodigden gevraagd om één steen mee te nemen, eventueel beschilderd of voorzien van een tekst. Iedere genodigde mocht vervolgens zijn of haar steen bij de kist neerleggen terwijl zij op dat moment stilstonden bij één van de vele herinneringen die zij aan hem hadden. Iedere steen kwam symbool te staan voor een herinnering aan de jongen. Op deze manier deelden de aanwezigen hun gezamenlijke verdriet.
De stenen werden later door de familie op een gedenkplek neergelegd, ze vormden een tastbaar symbool voor de herinneringen aan de overledene.

Niet alleen het plaatsen van de steen kan als een ritueel gezien worden, ook het zoeken van een steen kan veel betekenen voor de mensen die achterblijven. Zij krijgen nog één keer de kans om speciaal voor de overledene op zoek te gaan naar iets dat echt bij hem past. Dit kan een hele troostrijke ervaring zijn.

17 jaar lang was zij een weduwe vrouw. En 17 jaar lang was het haar grote wens om weer bij haar geliefde man te zijn.
Vlak voor zij stierf, zei ze met een glimlach op haar gezicht: “Eindelijk is het zo ver, ik ga hem weer zien.” En met diezelfde glimlach zakte zij steeds verder weg, waarna ze kwam te overlijden.

De liefde van deze vrouw voor haar man, was voelbaar in alles wat zij deed.
Ze veranderde in al die jaren niets aan het huis, waar zij samen zo fijn hadden gewoond, want zo bleven alle herinneringen bestaan.
Ze ging minimaal één keer in de week naar zijn graf, om dat netjes bij te houden, maar ook om even dicht bij hem in de buurt te zijn.
Daarnaast hield ze contact met de vrijwilligers van de voetbalclub, waar haar man zo vaak mee had staan lachen in de voetbalkantine.
Ze stak elke dag een nieuwe kaars aan bij de foto die prominent in de huiskamer stond, en wenste hem elke avond welterusten voordat zij ging slapen.

Over haar eigen afscheid had ze al eens nagedacht. Het belangrijkste was dat er rode rozen in haar kiststuk zaten verwerkt, net zoals dat 17 jaar geleden bij het kiststuk van haar man was. Want rode rozen stonden voor haar symbool voor de liefde die zij voor elkaar voelden.

Rode rozen in het kiststuk kwamen er.

Eén kleindochter wilde een ritueel uitvoeren om het moment dat haar opa en oma elkaar weer in de hemel ontmoetten te symboliseren. Samen met haar moeder plaatste zij een foto van opa en oma op de kist. Waarna haar moeder één roos voor opa en zijzelf één roos voor oma in een vaasje zetten. De rozen stonden dicht tegen elkaar, waarbij de hartvormige rode bloemblaadjes elkaar zachtjes raakten. Opa en oma zouden nooit meer alleen zijn, en elkaar weer kunnen vasthouden, net als deze rozen.
Hun liefde voor elkaar was na dit afscheid misschien nog wel meer voelbaar dan in al die jaren daarvoor.

In deze blog las je enkele voorbeelden van persoonlijke afscheidsrituelen. In mijn volgende blog diep ik een aantal wat algemenere afscheidsrituelen voor jullie uit.
Deze zou je eventueel zelf kunnen inzetten tijdens een afscheidsceremonie.